تقوا و پرهیزکاری

مراتب و درجات تقوا و ایمان
راجع به تقوا قرآن می‏فرماید: « ... اذا ما اتقوا و امنوا و « عملوا الصالحات ثم اتقوا و امنوا ثم اتقوا و احسنوا »" . . . (مائده / . 93 ) ''هنگامی كه تقوا پیدا كردند و ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، سپس تقوا پیدا كردند و ایمان آوردند، سپس تقوا پیدا كردند و اهل احسان‏ شدند''. پس سخن از تقوا و ایمانی است و از تقوا و ایمان بعد از تقوا و ایمانی و باز از تقوای بعد از تقوا و ایمانی و از احسانی. اینها همه‏ مراتب و درجات را می‏فهماند. راجع به خود ایمان این مطلب خیلی واضحتر و روشنتر است: «یا ایها الذین آمنوا اذا قیل لکم تفسحوا فی المجلس فافسحوا یفسح الله لکم و اذا قیل انشزوا فانشزوا یرفع الله الذین امنوا منكم والذین اوتوا العلم‏ درجات » ترجمه: ''اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! هنگامى كه به شما گفته شود: «مجلس را وسعت بخشید (و به تازه‏واردها جا دهید)»، وسعت بخشید، خداوند (بهشت را) براى شما وسعت مى‏بخشد و هنگامى كه گفته شود: «برخیزید»، برخیزید اگر چنین كنید، خداوند كسانى را كه ایمان آورده‏اند و كسانى را كه علم به آنان داده شده درجات عظیمى مى‏بخشد و خداوند به آنچه انجام مى‏دهید آگاه است ''(مجادله / 11 ).

كه ایمان درجات مراتب دارد آن مرتبه دانی ایمان كه‏ اسمش " اسلام " است همان اقرار به زبان است. همین قدر كه به مرحله‏ قلب برسد و یك اعتقادی در قلب انسان پیدا بشود، این مرحله اول ایمان‏ است ولی خود اعتقاد، مراتب و مراحل دارد، می‏رسد به مرحله‏ای كه انسان‏ را كاملا تحت تأثیر و نفوذ خودش قرار می‏دهد به گونه‏ای كه انسان از شرك‏ و ثنویت در وجود خودش خلاصی پیدا می‏كند. پس ایمان یك امر صاحب‏ مراتب و صاحب درجات است و صحیح است كه به اهل ایمان گفته بشود ای‏ اهل ایمان باز ایمان بیاورید، یعنی ای كسانی كه در اولین پله ایمان قرار گرفته‏اید پایتان را روی پله بالاتر بگذارید.

این كه می‏فرماید: « یؤتكم كفلین من رحمته » یعنی ایمان بعد از ایمان پیدا كنید تا دو بهره از رحمت حق ببرید، یعنی ایمان اولتان شما را مستحق یك رحمت از رحمتهای حق می‏كند و ایمان بعد از ایمانتان، ایمان‏ دومتان ( شما را مستحق ) رحمتی فوق رحمت و رحمتی بالاتر از رحمت می‏كند. ایمان در اصل و ریشه، عمل قلب است نه عمل اعضاء و جوارح، ولی اطاعت‏ و عمل از اعضا و جوارح است، ایمان عمل می‏زاید و عمل بر ایمان می‏افزاید. این دو روی یكدیگر اثر می‏گذارند. این مطلب در قرآن آمده است كه ایمان را به‏ مرحله عمل برسانید تا عمل به نوبه خودش بر ایمان شما و بر نورانیت و روشنایی شما بیفزاید: «یا ایها الذین امنوا اتقوا الله» (بقره /278) اى كسانى كه ایمان آورده‏اید! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید، اول امر به تقواست.

در تعبیر قرآن تقوا در مقابل احسان است «ان الله مع الذین اتقوا و الذین‏ هم محسنون؛ خداوند با كسانى است كه تقوا پیشه كرده‏اند، و كسانى كه نیكوكارند» (نحل / 128 ). تقوا جنبه منفی قضیه است، یعنی پاكی و طهارت. اینكه اول امر به تقوا می‏شود، چون اول تخلیه است، اول طهارت و پاكی‏ است. ای اهل ایمان پاك بشوید. یعنی این كه گفتیم طاعت و عمل مثبت‏ بر ایمان و بر نورانیت می‏افزاید، شرط اولش پاكی و تقواست. اگر انسان‏ تقوا را كنار بگذارد یعنی در عین اینكه اهل طاعت است و عمل مثبت خوب‏ انجام می‏دهد ولی در مورد عملهای منفی هم اهل خودداری نیست، مثلش مثل‏ بیماری است كه دستورهای مثبت طبیب را خوب به كار می‏بندد ولی‏ پرهیزهایی را كه او دستور می‏دهد به كار نمی‏بندد. اگر گفته فلان غذا و فلان‏ دوا را بخور اما انگور و خربزه نخور، آن دواها و غذاها را می‏خورد ولی‏ خربزه را هم به جای خودش حسابی می‏خورد.

منابع:

            کتاب قیام و انقلاب مهدی، صفحه 76 و 75

            آشنایی با قرآن 6، صفحه 143-142 و 145-137